Artykuł powstał we współpracy z ekspertem: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska specjalista chorób zakaźnych, Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytecki szpital Kliniczny w Białymstoku

Gdy wrócisz z pikniku albo przejażdżki rowerowej, weź prysznic i dokładnie obejrzyj ciało. Kleszcze to mistrzowie kamuflażu. Choć są zupełnie ślepe, na twojej skórze potrafią znaleźć bezpieczną kryjówkę. Najczęściej chowają się w pachwinach, pod pachami, w zgięciach kolan lub we włosach.

Czym usunąć kleszcza

Kleszcza trzeba usunąć w całości. – Można to zrobić pęsetą albo użyć któregoś ze specjalnych sprzętów – mówi prof. dr. hab. n. med. Joanna Zajkowska, specjalista chorób zakaźnych. – Godna polecenia jest kleszczkarta, którą się kupuje w aptece. Przypomina kartę do bankomatu. Ma trzy nacięcia przeznaczone do usuwania pajęczaków różnej wielkości. Kartę wsuwa się pod kleszcza, podważa go i płynnym ruchem ciągnie do góry. Na koniec trzeba zdezynfekować miejsce wkłucia – instruuje nasza ekspertka. Nie wolno wykręcać kleszcza, bo wówczas można wycisnąć jego zawartość w rankę. Nie należy też niczym smarować intruza, ponieważ wtedy zaczyna się dusić i wymiotować, co oznacza, że może przekazać więcej szkodliwych drobnoustrojów.

Bardzo wygodne są też specjalne przyrządy do usuwania kleszczy, które w szybki i prosty sposób wyciągają intruza. My polecamy przyrząd marki Kick the Tick, do kupienia w aptekach.

A może zabrać kleszcza na badanie

Nie każdy kleszcz musi zarazić cię chorobą. Trafiają się również zdrowe egzemplarze. Jednak z reguły te pajęczaki są pełne różnych bakterii i wirusów. Dla człowieka zagrożeniem są krętki borrelii wywołujące boreliozę oraz wirus powodujący kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Możesz sprawdzić, czy kleszcz, który cię ukłuł, był nosicielem tych zarazków, czy nie. Takie badanie robi się prywatnie, kosztuje 100–300 zł. Jednak nasza ekspertka nie jest jego zwolenniczką i uważa, że badanie kleszcza w żaden sposób nie wpływa na dalsze postępowanie. Owszem, informuje, jakie bakterie i wirusy są w kleszczu, ale nadal nie wiadomo, czy pajęczak je przekazał, czy też nie.

Jak zmniejszyć ryzyko, że kleszcz czymś cię zarazi?

Jak najszybciej go usunąć. – Kleszcz potrzebuje 24–36 godzin, żeby przekazać nam krętki borrelii. Jeśli wyciągnie się go przed upływem tego czasu, ryzyko, że zarazi nas boreliozą, jest minimalne – przekonuje prof. Zajkowska. – Niestety, szybkie usunięcie kleszcza nie pomoże w wypadku KZM. Pajęczak może przekazać odpowiedzialny za tę chorobę wirus od razu po wkłuciu. Dlatego warto się zaszczepić. Tym bardziej że KZM jest poważnym zakażeniem, które atakuje opony mózgowo-rdzeniowe, a w cięższych przypadkach także mózg – mówi nasza ekspertka. Powinno się przyjąć trzy dawki szczepionki, każda kosztuje około 120 zł.

Dolegliwości jak przy grypie, chociaż to nie grypa

Trzeba pójść do lekarza, gdy pojawi się rumień wędrujący. To czerwona plama, która ukazuje się w miejscu ukłucia. Świadczy o boreliozie. Wskazaniem do konsultacji są również objawy grypopodobne: stan podgorączkowy, osłabienie, bóle mięśniowe. Też mogą mieć związek z boreliozą. Z kolei najbardziej niepokojące są silne bóle głowy z towarzyszącą gorączką, bo tak się objawia kleszczowe zapalenie mózgu.

Testy tak, ale we właściwej kolejności

Lekarz może podejrzewać KZM na podstawie objawów i skierować do szpitala. Tam w trakcie leczenia wykonuje się diagnostykę, czyli wykrywa obecność przeciwciał, a w razie potrzeby robi badania obrazowe. Boreliozę zaś można zdiagnozować, gdy pojawi się rumień na skórze. Problem w tym, że nie u wszystkich zakażonych on występuje. Dlatego ważne są też objawy grypopodobne. One są wskazaniem do zrobienia testu ELISA. Gdy wynik jest dodatni, trzeba wykonać kolejny test, czyli Western Blot. – Ważne, by nie omijać pierwszego badania i pokazać lekarzowi jego wynik, bo pozytywny nie zawsze oznacza chorobę – podkreśla prof. Zajkowska.

Jak się chronić przed kleszczami

● Odpowiednio się ubierz.
Najlepsza będzie bluza z długim rękawem, długie spodnie i czapka z daszkiem. W jasnych kolorach, żeby było widać kleszcze.
● Stosuj odstraszacze

● Wytrzep ubranie
Kleszcz, zanim się przedostanie na skórę, wędruje po ubraniu. Dlatego po powrocie ze spaceru trzeba dokładnie je wytrzepać.